Astronomie

Welkom bij de afdeling sterrenkunde van deplaa.net! Hieronder kan je kennismaken met de astronoom Jelle de Plaa. In het menu aan de linkerkant staan artikelen over sterrenkunde en informatie over het proefschrift van Jelle dat hij op 12 februari 2007 verdedigde aan de Universiteit Utrecht.

Maar wat doet een sterrenkundige eigenlijk en hoe kom je erbij om sterrenkunde te gaan studeren? Lees hieronder het interview en maak kennis met Jelle de Plaa.

Zit je als sterrenkundige de hele dag achter een telescoop? 

"Veel mensen denken inderdaad dat sterrenkundigen hele dagen door een telescoopje naar de hemel turen, maar dat beeld klopt niet meer. Ik ga gewoon 's morgens naar m'n werk waar ik achter een bureau met een computer ga zitten zoals veel andere mensen ook doen. Sterker nog, op ons instituut SRON Netherlands Institute for Space Research hebben we niet eens een telescoop om doorheen te kijken. Als we iets willen bekijken, gaat dat altijd via professionele telescopen die op verschillende plekken op Aarde staan of telescopen die als satelliet in de ruimte ronddraaien."

Maar wat doe je dan de hele dag?

"Het werk van een sterrenkundige is heel afwisselend. Tenminste, er zijn een heleboel verschillende dingen te doen. Mijn belangrijkste taak is onderzoek doen en het schrijven van wetenschappelijke artikelen over clusters van melkwegstelsels. Voor het onderzoek gebruik ik waarnemingen van de ESA satelliet XMM-Newton. De gegevens van een waarneming kan je via ESA downloaden op je PC en vervolgens analyseren. De resultaten schrijf je nauwkeurig op in een een artikel wat in een wetenschappelijk tijdschrift wordt gepubliceerd."

Dus je zit hele dagen achter een computer?

"Vaak wel, maar gelukkig is er ook veel contact met collega's. Ik begeleid bijvoorbeeld studenten en promovendi die op hetzelfde onderwerp als ik werken en je laat natuurlijk aan je collega's zien wat je gevonden hebt, wat tot leuke discussies kan leiden. Sowieso komen er regelmatig collega's binnen met vragen over van alles en nog wat, dus ik zie meer dan alleen m'n computerscherm op een dag."

Je zei dat je veel verschillende dingen te doen hebt. Wat doe je dan nog meer?

"Naast het analyseren van data, het schrijven van software voor die analyse en het lezen en schrijven van artikelen over clusters komen er nog veel andere dingen bij. Ik noemde al het begeleiden van studenten, maar ik geef ook regelmatig lezingen. Verder krijg je niet zomaar waarnemingen van XMM-Newton, dus een deel van de tijd gaat op aan voorstellen schrijven om nieuwe waarnemingen te krijgen. Op dit moment zijn we bovendien bezig met de voorbereidingen voor de nieuwe Japanse Astro-H satelliet die in 2014 gelanceerd wordt en proberen we ESA te overtuigen dat ze over tien jaar de rontgensatelliet Athena moeten lanceren. Voor die nieuwe satellieten probeer ik te voorspellen wat voor nieuwe dingen we over clusters kunnen gaan leren. Omdat die grote satellieten alleen gebouwd kunnen worden door internationaal samen te werken, heb ik ook veel contact met buitenlandse collega's en ga ik met enige regelmaat op buitenlandse reis."

Wat heeft dat allemaal voor nut?

"Sterrenkunde doe je voor twee goede redenen: Ten eerste zijn we als mens geinteresseerd in onze omgeving en hoe we hier op Aarde gekomen zijn. Uiteindelijk maken wij maar een piepklein deel uit van ons heelal, dus er is heel veel te ontdekken en te leren hoe het universum in elkaar steekt. Ten tweede drijft die nieuwsgierigheid nieuwe technologische ontwikkelingen. Omdat we steeds meer willen leren, zijn er nieuwe technieken nodig om die nieuwe ontdekkingen te kunnen doen. Die nieuwe technieken kunnen heel interessant zijn en ook leiden ze vaak tot nieuwe commerciele producten. Het stimuleert zowel onze kennis als onze economie."

Hoe ben je erop gekomen om sterrenkundige te worden?

"Ik was vanaf jongs af aan al geinteresseerd in de vroege historie van de Aarde en de plaats van de Aarde in het heelal. Ik keek ook graag naar de TV-serie Star Trek om te dromen over hoe de mens in de toekomst wellicht contact maakt met andere levensvormen. Op m'n 16e zag ik een advertentie voor een basiscursus sterrenkunde bij de Volkssterrenwacht "Philippus Lansbergen". Die cursus heeft m'n enthousiasme zodanig vergroot dat ik daar vrijwilliger geworden ben en op m'n 18e sterrenkunde in Utrecht ging studeren." 

Wordt je dan vanzelf sterrenkundig onderzoeker?

"Niet direct. Als je bent afgestudeerd als sterrenkundige, dan heb je een onderzoek van een jaar gedaan waarin je een beetje hebt kunnen snuffelen aan het vak van onderzoek doen. Je bent dan doctorandus (drs.) of tegenwoordig Master of Science (M.Sc.). Om echt een onderzoeker te worden, kan je daarna promoveren. Dit is een echte onderzoeksbaan van 4 jaar waarin je wordt opgeleid tot zelfstandig onderzoeker. Je schrijft dan een proefschrift die je in het openbaar verdedigt voor een commissie. Als dat allemaal lukt, dan ben je onderzoeker en mag je jezelf doctor (dr.) noemen." 

Wat is je grootste ontdekking tot nu toe?

"De ontdekking waar ik (binnen ons vakgebied) het meest bekend om ben geworden is dat er meer calcium in clusters lijkt te zijn dan modellen voorspellen. Dit heeft te maken met hoe de chemische elementen, zoals bijvoorbeeld zuurstof, silicium en ijzer ooit in het heelal zijn ontstaan. Hierover heb ik ook een Nederlandstalig artikel geschreven. Op zich is het niet zo'n grote ontdekking, maar het was toch leuk genoeg om er een ESA persbericht van te maken. Daardoor is die ontdekking de hele wereld over te gaan. Welke ontdekkingen er nog meer komen? Ik weet het niet. Maar hou deze site in ieder geval in de gaten!"